Η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται σταδιακά σε σκακιέρα γεωστρατηγικών τετελεσμένων, με την Τουρκία να προωθεί έναν αναθεωρητικό σχεδιασμό που αγκαλιάζει τη Λιβύη, διαπερνά την Κύπρο και φτάνει ως τη Συρία. Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσπάθεια της Άγκυρας να επιβάλει μια νέα γεωγραφία ισχύος μέσω μονομερών συμφωνιών, στρατιωτικής παρουσίας και ενεργειακής διπλωματίας. Η επίσκεψη του Υπουργού Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτη στη Βεγγάζη και η πρόσφατη συνεδρίαση του ΚΥΣΕΑ αποτελούν δύο όψεις της ίδιας αμυντικής και διπλωματικής αφύπνισης. Όμως η γεωπολιτική δυναμική υπερβαίνει τις προθέσεις: η Τουρκία επιχειρεί να θεσμοποιήσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο και να δημιουργήσει ένα ενιαίο, de facto θαλάσσιο μέτωπο, αγνοώντας κάθε έννοια διεθνούς δικαίου. Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα οφείλει να σταματήσει να αμύνεται με νομικά επιχειρήματα και να περάσει στην αντεπίθεση του διεθνούς πλαισίου, της αποτροπής και των περιφερειακών συμμαχιών. Γιατί σε αυτό το γεωπολιτικό παιχνίδι, δεν νικά όποιος έχει δίκιο, αλλά όποιος προλαβαίνει να το επιβάλει, αξιοποιώντας τα μέσα που διαθέτει, πολιτικά, διπλωματικά και στρατιωτικά.
Να ξεκινήσουμε από τη Βεγγάζη. Εκεί βρέθηκε ο Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, σε μια προσπάθεια επανασύνδεσης της Αθήνας με την Ανατολική Λιβύη, μέσω της συνάντησής του με τον στρατάρχη Χαφτάρ. Επισήμως, τέθηκαν στο τραπέζι το μεταναστευτικό και οι θαλάσσιες ζώνες. Ανεπισήμως όμως, το διακύβευμα είναι σαφές: η ανάσχεση του τουρκολιβυκού μνημονίου που, εάν εφαρμοστεί, ακυρώνει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα νοτίως της Κρήτης και δικαιώματα επί της εικαζόμενης ελληνικής ΑΟΖ. Όμως η Βεγγάζη του 2025 δεν θυμίζει την εποχή του εμφυλίου στη Λιβύη. Ο Χάφταρ διατηρεί πλέον αποστάσεις από την Αθήνα και φλερτάρει με την Άγκυρα. Η Τουρκία, αξιοποιώντας τόσο την οικονομική διείσδυση όσο και τη στρατιωτική της παρουσία, παγιώνει επιρροή ακόμη και στην Ανατολική Λιβύη. Η τουρκική διπλωματία, είναι σαφές, επιχειρεί να καταστήσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο de facto διεθνές δεδομένο, με ερευνητικές άδειες, γεωτρήσεις και παραχωρήσεις σε τουρκικές ή τουρκολιβυκές οντότητες. Ο Υπουργός Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης χαρακτηρίζει το τουρκολιβυκό σύμφωνο «ανυπόστατο και άκυρο», ωστόσο η τουρκική διπλωματία δεν ασχολείται με νομικά επιχειρήματα, αλλά με τετελεσμένα. Ο ΥΠΕΞ της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, διαβεβαιώνει ότι «το μνημόνιο της Τουρκίας με τη Λιβύη είναι πλήρως σύμφωνο με το διεθνές δίκαιο», προσδίδοντας επίφαση νομιμότητας σε μια στρατηγική βάθους που εδράζεται στο οραματικό αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Και ενώ συμβαίνουν αυτά, η Άγκυρα εξετάζει , σύμφωνα με ασφαλείς διπλωματικές πληροφορίες, και ένα ακόμη πιο ανησυχητικό ενδεχόμενο: τη συμφωνία οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών της Τουρκίας με τη Συρία, η οποία ελέγχεται σήμερα από το σκιώδες ισλαμιστικό καθεστώς του Αλ Τζολάνι, καταζητούμενου ως τρομοκράτη από τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες και νυν προέδρου της μεταβατικής βορειοσυριακής διοίκησης, που διατηρεί στενές σχέσεις με την Άγκυρα.
Αν αυτή η εξέλιξη προχωρήσει, η Τουρκία θα ενοποιήσει τεχνητά τις θαλάσσιες ζώνες της από την Ανατολική Μεσόγειο ως την Ανατολική Λιβύη, δημιουργώντας ένα εικονικό τόξο περικύκλωσης Κύπρου και Κρήτης. Οι συνέπειες για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία θα είναι τεράστιες: Το Καστελλόριζο θα απομονωθεί και η επήρεια των ελληνικών νησιών θα τεθεί όχι μόνο υπό τουρκική αμφισβήτηση, αλλά και υπό διεθνή σχετικοποίηση. Η Κύπρος θα βρεθεί εντός ενός ενεργειακού και στρατιωτικού «δακτυλίου» ελεγχόμενου από την Άγκυρα. Η ελληνική Ανατολική Μεσόγειος θα παρουσιάζεται διεθνώς ως “γκρίζα ζώνη” υπό αμφισβήτηση.
Απέναντι σε αυτή την αναθεωρητική τουρκική στρατηγική, το ερώτημα είναι εάν αρκούν οι δηλώσεις και τα ευρωπαϊκά ανακοινωθέντα. Και ακόμη βαθύτερα: Είναι στις επιλογές της κυβέρνησης η μονομερής οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου, με βάση τη μέση γραμμή; Πρόκειται για νόμιμη και επιθετικά νομιμοποιημένη ενέργεια που μπορεί να προλάβει τετελεσμένα. Σε αυτό το πλαίσιο, η συνεδρίαση του ΚΥΣΕΑ στις 2 Ιουλίου συνιστά στρατηγική προσαρμογή της χώρας στις νέες απαιτήσεις ασφάλειας. Εγκρίθηκε η αναβάθμιση των φρεγατών MEKO, η υποστήριξη των ελικοπτέρων Apache και NH90, καθώς και η συντήρηση των C-130 , κρίσιμες αποφάσεις για την επιχειρησιακή παρουσία της Ελλάδας νότια της Κρήτης και τη διαλειτουργικότητα των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, με συμμαχικές δυνάμεις σε Κύπρο, Λιβύη και Ανατολική Μεσόγειο.
Όμως εξοπλισμοί χωρίς νέο δόγμα δεν επαρκούν. Η πρόσφατη δήλωση του ΥΕΘΑ Νίκου Δένδια ότι «οι περισσότεροι στρατοί μας ζουν σε άλλη εποχή» είναι όχι μόνο γενναία παραδοχή, αλλά και επείγον στρατηγικό σήμα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία απέδειξε ότι τα παραδοσιακά δόγματα μάχης οδηγούν σε στρατιωτική ήττα. Η επένδυση στην Τεχνητή Νοημοσύνη, στον κυβερνοπόλεμο, στα drones και στην ηλεκτρονική αποτροπή δεν είναι πια επιλογή, είναι όρος εθνικής επιβίωσης. Στη σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου, τα πιόνια έχουν ήδη τοποθετηθεί και οι αντίπαλοι παίζουν χωρίς αναστολές. Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να περιορίζεται στον ρόλο του διαμαρτυρόμενου παρατηρητή. Αν δεν επιλέξει τώρα να παίξει με σχέδιο, στρατηγική, ευελιξία, αποφασιστικότητα και με όλα τα μέσα ισχύος, είναι πολύ πιθανόν να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα γεωπολιτικό “ρουά ματ” επί του πεδίου. Και εναπόκειται στην προβλεψιμότητα και την τόλμη της ελληνικής διπλωματίας, να αποτρέψει αυτή την εξέλιξη.
ΑΘΗΝΑ 9,84
