Σάλος για την πώληση του μεγαλύτερου μετεωρίτη από τον Άρη που βρέθηκε ποτέ στη Γη – Πώς βγήκε από τη Νιγηρία και κατέληξε σε δημοπρασία από τον διάσημο οίκο Sotheby’s;
Αναιδές! Είναι αναιδές!» φώναξε στο τηλέφωνο από το Σικάγο ο καθηγητής Πολ Σερένο, εκφράζοντας την οργή του για το γεγονός ότι ένας σπάνιος μετεωρίτης από τον Άρη, που ανακαλύφθηκε πριν από δύο χρόνια στη Νιγηρία της Δυτικής Αφρικής, δημοπρατήθηκε τον περασμένο μήνα στη Νέα Υόρκη και κατέληξε σε άγνωστο αγοραστή.
Ο παλαιοντολόγος, που διατηρεί στενούς δεσμούς με τη χώρα, υποστηρίζει ότι το εύρημα πρέπει να επιστραφεί στη Νιγηρία. Το κομμάτι αυτό του Κόκκινου Πλανήτη, ηλικίας εκατομμυρίων ετών και το μεγαλύτερο που έχει εντοπιστεί ποτέ στη Γη, πωλήθηκε έναντι 4,3 εκατ. δολαρίων στον οίκο Sotheby’s. Όπως ο αγοραστής, έτσι και ο πωλητής παρέμειναν ανώνυμοι. Δεν έχει γίνει σαφές αν μέρος του ποσού κατέληξε στη Νιγηρία.
Τα θραύσματα διαστημικής προέλευσης που φτάνουν στη Γη έχουν από παλιά προκαλέσει δέος -άλλοτε ως θρησκευτικά αντικείμενα, άλλοτε ως εκθέματα, και πιο πρόσφατα ως αντικείμενα επιστημονικής μελέτης. Η αγορά μετεωριτών έχει συγκριθεί με την αγορά έργων τέχνης, όπου η σπανιότητα και η αισθητική καθορίζουν την αξία.
Αρχικά, η παρουσίαση του μετεωρίτη προκάλεσε θαυμασμό, καθώς λιγότεροι από 400 από τους περίπου 50.000 γνωστούς μετεωρίτες προέρχονται από τον Άρη. Οι φωτογραφίες του βράχου, βάρους 24,7 κιλών, στη Sotheby’s, έδειχναν εντυπωσιακές αποχρώσεις ασημί και κόκκινου. Σύντομα, όμως, τέθηκαν ερωτήματα για το πώς κατέληξε σε δημοπρασία. Η κυβέρνηση της Νιγηρίας, σε επίσημη ανακοίνωση, εξέφρασε «αμφιβολίες για τη νομιμότητα της εξαγωγής του» και ανησυχίες για «ενδεχόμενη παράνομη διεθνή διακίνηση».
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του BBC, ο οίκος Sotheby’s απορρίπτει τις καταγγελίες, υποστηρίζοντας ότι τηρήθηκαν όλες οι διεθνείς διαδικασίες και ότι όλα τα απαραίτητα έγγραφα ήταν σε τάξη. Ωστόσο, οι αρχές της Νιγηρίας διερευνούν τις συνθήκες ανακάλυψης και πώλησης του μετεωρίτη, ο οποίος φέρει την επιστημονική ονομασία NWA 16788 (North-West Africa). Σύμφωνα με επιστημονικό άρθρο του 2023, ο μετεωρίτης βρέθηκε στις 16 Νοεμβρίου εκείνου του έτους στην έρημο Σαχάρα, στην περιοχή Αγκαντέζ, από ανώνυμο κυνηγό μετεωριτών. Φέρεται να πουλήθηκε σε διεθνή έμπορο και να μεταφέρθηκε σε ιδιωτική γκαλερί στην Αρέτσο της Ιταλίας, όπου εξετάστηκε από ομάδα επιστημόνων υπό τον καθηγητή ορυκτολογίας Τζιοβάνι Πρατέζι και εκτέθηκε προσωρινά.
Τον περασμένο μήνα εμφανίστηκε ξανά δημόσια στη Νέα Υόρκη, χωρίς δύο τμήματα, που παρέμειναν στην Ιταλία για έρευνα.
Ο καθηγητής Σερένο, ιδρυτής του οργανισμού Niger Heritage, υποστηρίζει ότι παραβιάστηκε η νιγηριανή νομοθεσία. «Το διεθνές δίκαιο ορίζει ότι δεν μπορείς απλώς να πάρεις κάτι που αποτελεί μέρος της πολιτιστικής ή φυσικής κληρονομιάς μιας χώρας -ακόμη και αν είναι αντικείμενο εξωγήινης προέλευσης» δήλωσε.
Η Νιγηρία διαθέτει νόμο από το 1997 για την προστασία της κληρονομιάς της, που περιλαμβάνει «ορυκτολογικά δείγματα», χωρίς να αναφέρει ρητά τους μετεωρίτες.
Παρόμοια ζητήματα αντιμετωπίζει και το Μαρόκο, όπου έχουν βρεθεί πάνω από 1.000 μετεωρίτες. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, η χώρα γνώρισε μια «σαχαριανή χρυσή βιασύνη» λόγω χαλαρότερης νομοθεσίας και πολιτικής σταθερότητας.
Η καθηγήτρια γεωλογίας Χασνά Σενναουί Αουντζεχάν προσπαθεί επί 25 χρόνια να διατηρήσει μέρος αυτών των ευρημάτων εντός της χώρας. Το 2011, συνέλεξε θραύσματα του μετεωρίτη Tissint από τον Άρη, συνολικού βάρους επτά κιλών. Σήμερα, μόνο 30 γραμμάρια παραμένουν στο Μαρόκο, ενώ τα υπόλοιπα βρίσκονται σε μουσεία ανά τον κόσμο.
Σχολιάζοντας την υπόθεση της Νιγηρίας, σημειώνει ότι δεν εξεπλάγη: «Ζω με αυτό εδώ και 25 χρόνια. Είναι λυπηρό, αλλά συμβαίνει σε όλες τις χώρες μας».
Ο Σερένο ελπίζει ότι η πώληση από τη Sotheby’s θα αποτελέσει αφορμή για δράση των νιγηριανών αρχών και ότι, αν ο μετεωρίτης εκτεθεί ποτέ σε μουσείο, «θα πρέπει να ληφθεί υπόψη πως η Νιγηρία αμφισβητεί ανοιχτά την κατοχή του».
Πηγή: BBC
