Οι “άμυνες” έναντι του “πολέμου” δασμών
Ο υπερατλαντικός εταίρος “βρυχάται” έχοντας “σηκώσει” μια ρητορική εχθροπάθειας, που αποσκοπεί σε ένα καθολικό “παζάρι” με κύριο διακύβευμα την οικονομική ισχύ και εν προκειμένω την αυτοκινητοβιομηχανία, που, άλλωστε, “καίει” τον εταίρο του Ντόναλντ Τραμπ, Ελον Μασκ και την Tesla.
Με μια “βολή” που επιφέρει άλλο ένα “τραύμα” στο ήδη βαριά πληγωμένο “σώμα” της 80χρονης εταιρικής σχέσης Ευρώπης – ΗΠΑ, ο πρόεδρος Τραμπ προανήγγειλε επιβολή δασμών 25% στα προϊόντα από τη Γηραιά ‘Ηπειρο. “Έχουμε λάβει μια απόφαση και θα την ανακοινώσουμε πολύ σύντομα. Θα είναι 25%” τόνισε, λέγοντας ότι η Ε.Ε. δημιουργήθηκε για να πλήξει τις ΗΠΑ. “Αγαπώ τις χώρες της Ευρώπης. Κατάγομαι από εκεί από πιο παλιά, εντάξει; Αλλά έμμεσα, και άμεσα νομίζω, η Ε.Ε. δημιουργήθηκε για να στριμώξει τις ΗΠΑ στη γωνία” ανέφερε χαρακτηριστικά με βάση το Reuters.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ είπε ότι οι δασμοί θα εφαρμοστούν “γενικά”, αν και υπογράμμισε ότι θα χτυπήσουν τις εισαγωγές αυτοκινήτων. Σε δηλώσεις που έκανε κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου, ο Τραμπ σημείωσε ακόμα ότι οι ΗΠΑ θα επενδύσουν στην Κίνα και ότι θέλει να επενδύσει και η Κίνα στις ΗΠΑ. Θα έχουμε μια καλή σχέση με την Κίνα, ανέφερε, επαναλαμβάνοντας ότι έχει σπουδαία σχέση με τον κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ.
Ουσιαστικά, όλα τούτα, παραπέμπουν σε “αλλαγή” της μεταπολεμικής ρότας, όπως διαμορφώθηκε για την Ευρώπη, στους δρόμους του μεταπολεμικού χωρισμένου Βερολίνου, αλλά και στις εικόνες της επανένωσης της Γερμανίας τη δεκαετία του 1990. Πλέον, ο υπερατλαντικό εταίρος “βρυχάται” έχοντας “σηκώσει” μια ρητορική εχθροπάθειας, που αποσκοπεί σε ένα καθολικό “παζάρι” με κύριο διακύβευμα την οικονομική ισχύ και εν προκειμένω την αυτοκινητοβιομηχανία, που, άλλωστε, “καίει” τον εταίρο του Ντόναλντ Τραμπ. Ελον Μασκ και την Tesla.
Σε κάθε περίπτωση, είτε το “παζάρι” οδηγήσει σε κλιμάκωση, είτε σε εκτόνωση της έντασης και σε “ψαλίδισμα”, ενδεχομένως, των προς επιβολή δασμών ή άλλων “αντιμέτρων” (π.χ. αλλαγές στις “ταρίφες” του ΝΑΤΟ για τις αμυντικές δαπάνες), η τοποθέτηση αυτή του αμερικανού προέδρου δημιουργεί νέα δεδομένα για την ΕΕ, που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με υιοθέτηση μιας νέας στρατηγικής αλλά και με ένταση κινήσεων στο πεδίο των επενδύσεων. Αυτό τουλάχιστον επισημαίνουν αναλυτές αλλά και φορείς δημόσιων πολιτικών.
Μιλώντας, έτσι, στις 20 Φεβρουαρίου ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, στους Πρέσβεις των Κρατών-Μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Αθήνα, με θέμα “Προκλήσεις της ευρωζώνης σε ένα αβέβαιο γεωπολιτικό περιβάλλον” που οργανώθηκε από την Πρεσβεία της Δημοκρατίας της Πολωνίας στην Αθήνα, επ’ ευκαιρία της ανάληψης της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη Δημοκρατία της Πολωνίας τόνισε ότι απαιτείται μια σειρά κινήσεων για τη θωράκιση της ΕΕ.
Τι πρέπει να γίνει;
“Η ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς θα βοηθήσει στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων” τόνισε ο κ. Στουρνάρας και προσέθεσε: “Η ενδυνάμωση και επέκταση των εμπορικών συμμαχιών της Ευρώπης είναι επίσης κομβικής σημασίας για την αντιστάθμιση των εμπορικών κινδύνων. Η επέκταση διμερών και περιφερειακών προτιμησιακών εμπορικών συμφωνιών θα προωθήσει τη συνεργασία με άλλες χώρες και θα συμβάλει σε ένα λειτουργικό πολυμερές σύστημα διεθνούς εμπορίου, βασισμένο σε κανόνες. Αυτά τα βήματα είναι καθοριστικά για την αύξηση των επενδύσεων και την προώθηση της διατηρήσιμης ανάπτυξης, ενώ παράλληλα ενισχύουν την ανθεκτικότητα των οικονομιών μας απέναντι σε εξωτερικές διαταραχές” τόνισε ο κ. Στουρνάρας.
Βέβαια, παραδέχτηκε, ότι “τομέας ανησυχίας για την ευρωζώνη είναι η εξαγγελθείσα εμπορική πολιτική από τον νέο Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών. Αν και οι λεπτομέρειες μιας πιθανής επιβολής αμερικανικών δασμών δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί, η προοπτική μιας επιθετικής εμπορικής πολιτικής των ΗΠΑ, σε συνδυασμό με πιθανά αντίποινα από τους εμπορικούς εταίρους τους, αναμένεται να έχουν εκτεταμένες οικονομικές συνέπειες, δυσχεραίνοντας περαιτέρω τη θέση της ευρωζώνης. Με τον όγκο του εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ να ανέρχεται σε 1,5 τρισεκ. ευρώ, είναι σαφές ότι οι δασμοί των ΗΠΑ στην Ευρώπη θα είναι αρνητικοί για την ανάπτυξη.”
Τα σενάρια επιπτώσεων
Με βάση τον Διοικητή και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις παραγόντων της αγοράς, ένας δασμός 10% των ΗΠΑ σε όλες τις εισαγωγές από τη ζώνη του ευρώ, σε συνδυασμό με υψηλότερη αβεβαιότητα σχετικά με τις μελλοντικές εμπορικές σχέσεις ΗΠΑ-ΕΕ, θα μπορούσε να μειώσει το ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ της ζώνης του ευρώ έως και 0,5 της ποσοστιαίας μονάδας εντός ενός έτους. Το μέγεθος των αρνητικών επιδράσεων στην ανάπτυξη θα εξαρτηθεί, μεταξύ άλλων, από το εύρος των προϊόντων που θα υπόκεινται σε υψηλότερους δασμούς, τη διάρκεια ισχύος αυτών των δασμών, τα μέτρα που θα ληφθούν ως αντίποινα και η ανταπάντηση σε αυτά, και τα αποτελέσματα ανατροφοδότησης από τις παγκόσμιες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές συνθήκες. Παρεμπιπτόντως, τόσο η θεωρία όσο και η πρακτική εισηγούνται ότι οι δασμοί είναι συνήθως εργαλείο που προκαλεί ζημίες σε όλους τους εμπλεκόμενους (loose-loose), επομένως δεν θα ζημιωθούν μόνο οι εμπορικοί εταίροι των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.
Ο πληθωρισμός
Σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, “ο αντίκτυπος των δασμών στον πληθωρισμό της ζώνης του ευρώ είναι λιγότερο ξεκάθαρος, καθώς λειτουργεί μέσω διάφορων διαύλων. Από τη μία πλευρά, η ανατίμηση του δολαρίου ΗΠΑ ή τα ευρωπαϊκά αντίποινα στα αμερικανικά προϊόντα θα κάνουν ακριβότερες τις εισαγωγές της ζώνης του ευρώ από τις ΗΠΑ –καθώς και το μεγαλύτερο μέρος των συνολικών εισαγωγών ενέργειας που τιμολογούνται σε δολάρια ΗΠΑ–, αυξάνοντας τον πληθωρισμό. Από την άλλη πλευρά, μια πιθανή ανακατεύθυνση των φθηνότερων κινεζικών εξαγωγών από τις ΗΠΑ προς την αγορά της ΕΕ, λόγω του εμπορικού πολέμου ΗΠΑ-Κίνας, θα ενισχύσει ceteris paribus τη διαδικασία αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού στη ζώνη του ευρώ.
Σε κάθε περίπτωση, η αβεβαιότητα σχετικά με τις γεωπολιτικές, εμπορικές και χρηματοπιστωτικές εξελίξεις δύναται να επιβαρύνει σημαντικά το οικονομικό κλίμα και την εμπιστοσύνη, καθιστώντας δυσκολότερη την ανάκαμψη της κατανάλωσης και των επενδύσεων. Ταυτόχρονα, οι περιορισμοί στο εμπόριο είναι πιθανόν να επηρεάσουν τη δραστηριότητα στον τομέα της μεταποίησης, που παραμένει ο μεγάλος ασθενής στην Ευρώπη, παρατείνοντας την παρατηρούμενη οικονομική στασιμότητα της ζώνης του ευρώ.”
Η ανάλυση της Alpha Bank
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η εβδομαδιαία ανάλυση της Alpha Bank< που και αυτή έχει προηγηθεί των ανακοινώσεων του προέδρου Τραμπ. «Η Ευρώπη χτίστηκε μέσα από κρίσεις και αποτελεί το άθροισμα των λύσεών τους», είχε πει κάποτε ο Jean Monnet, ένας από τους ιδρυτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Αν λάβουμε υπόψη τις γεωπολιτικές αναταραχές και την κλιμάκωση του δημόσιου διαλόγου τις τελευταίες μέρες, η επιστροφή του κ. Trump στον Λευκό Οίκο θεωρείται από τους Ευρωπαίους σχεδιαστές πολιτικής ως μία κρίση αναφέρει το τμήμα αναλύσεων της Alpha Bank που προσθέτει, ότι η προσοχή των κρατών-μελών της ΕΕ έχει μετατοπιστεί στην ασφάλεια και την άμυνα, στο αποτέλεσμα των γερμανικών εκλογών, τις εξελίξεις στο διεθνές εμπόριο, καθώς και στις οικονομικές συνέπειες αυτών των γεγονότων. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι αν αυτή η κρίση μπορεί να θεωρηθεί ως ευκαιρία, ώστε να επιταχυνθούν οι τόσο αναγκαίες αλλαγές;
Σύμφωνα με την ανάλυση, είναι πιθανόν να γίνουν αλλαγές προς την κατεύθυνση της περαιτέρω εμβάθυνσης της ενιαίας αγοράς αγαθών και υπηρεσιών, με περισσότερες επενδύσεις, σε τομείς που είναι κρίσιμοι για την ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία, την πράσινη μετάβαση και την άμυνα. Αυτό δεν θα συμβεί από τη μία μέρα στην άλλη, αλλά η ΕΕ έχει την ευκαιρία να εξέλθει πιο δυνατή από το αρνητικό σοκ των δασμών από τις ΗΠΑ. Είναι γεγονός ότι οι ΗΠΑ είναι ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος της ΕΕ και ότι εξάγει περισσότερα αγαθά από αυτά που εισάγει.
Όπως δείχνει το Γράφημα 1, για πολλές χώρες, οι εξαγωγές στις ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό μερίδιο του ΑΕΠ. Ταυτόχρονα, το μερίδιο των ΗΠΑ στις συνολικές εξαγωγές της ΕΕ είναι κάτω του 8%.
