Μούμιες 12.000 ετών στη νοτιοανατολική Ασία αλλάζουν όσα ξέραμε για την ταρίχευση
Η ταρίχευση των νεκρών έχει ιστορία χιλιάδων ετών και αφορά σε πολιτισμούς από την Αίγυπτο μέχρι τη Νότια Αμερική. Ωστόσο, σε νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο PNAS, αναφέρεται ότι η ιστορία της είναι πολύ πιο παλιά και πιο εκτεταμένη απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
Οστά που φέρουν σημάδια σκόπιμης καύσης και επεξεργασίας εντοπίστηκαν σε περιοχές της νοτιοανατολικής Ασίας και της νότιας Κίνας, με ηλικία που φτάνει έως και τα 12.000 χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι η πρακτική της μουμιοποίησης είχε ξεκινήσει αρκετές χιλιετίες πριν από τους Τσιντσόρο στη Χιλή, που ταρίχευαν τους νεκρούς τους πριν 7.000 χρόνια, αλλά και πριν από τους Αιγύπτιους, που ανέπτυξαν τη δική τους τεχνική περίπου 5.600 χρόνια πριν.
Οι πρώτοι αυτοί λαοί δεν ακολουθούσαν τον ίδιο τρόπο συντήρησης των σωμάτων που γνωρίζουμε από τις κλασικές μούμιες. Η ομάδα των αρχαιολόγων από το Αυστραλιανό Εθνικό Πανεπιστήμιο διαπίστωσε ότι οι νεκροί περνούσαν από μια διαδικασία αργού καπνίσματος πάνω από φωτιά χαμηλής έντασης. Η τεχνική αυτή, που θυμίζει τις ταφικές πρακτικές σε τμήματα της Αυστραλίας και της Νέας Γουινέας σε μεταγενέστερες εποχές, δείχνει ότι υπήρχε κοινή πολιτισμική παράδοση που διατηρήθηκε για χιλιετίες. Οι ερευνητές μάλιστα τονίζουν ότι αυτή η μέθοδος συνδέεται με ομάδες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, συγγενικές με τους αυτόχθονες της Ωκεανίας.
Για καιρό οι αρχαιολόγοι παρατηρούσαν ομοιότητες σε ταφές της προνεολιθικής περιόδου από τη νότια Κίνα, το Βιετνάμ και την Ινδονησία. Πολλοί σκελετοί βρίσκονταν σε εμβρυική στάση ή με τα άκρα σφιχτά δεμένα, ενώ δεν έλειπαν ίχνη καψίματος στα οστά. Το ερώτημα ήταν πώς επιτυγχανόταν αυτή η στάση και τι ρόλο είχε η φωτιά στη διαδικασία. Η υπόθεση της ομάδας είναι ότι τα σώματα εκτίθεντο για εβδομάδες ή και μήνες σε καπνό και χαμηλή θερμοκρασία, ώστε να αποξηρανθούν σταδιακά. Τα σημάδια κοπών που εντοπίστηκαν σε ορισμένα οστά πιθανόν να συνδέονται με πρακτικές αποστράγγισης ή αποσυναρμολόγησης του σώματος πριν την ταφή.
Πώς διεξήχθη η μελέτη
Για να επιβεβαιώσουν τις υποθέσεις τους, οι επιστήμονες μελέτησαν 69 δείγματα οστών από 54 ταφές ηλικίας 4.000 έως 12.000 ετών. Χρησιμοποίησαν τεχνικές φασματοσκοπίας και ανάλυσης κρυσταλλικής δομής, οι οποίες αποκαλύπτουν αλλαγές που προκαλεί η έκθεση σε διαφορετικά επίπεδα θερμότητας. Περίπου το 84% των δειγμάτων εμφάνισαν ενδείξεις θέρμανσης, ενώ κάποια είχαν και υπολείμματα αιθάλης. Ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν ότι διαφορετικά οστά του ίδιου ατόμου έδειχναν διαφορετική ένταση έκθεσης στη φωτιά, κάτι που υποδηλώνει κάποιου είδους τελετουργικό.
Η εικόνα που σχηματίζεται θυμίζει πολύ τις πρακτικές που συναντώνται ακόμη και σήμερα στους Ντάνι της Νέας Γουινέας. Εκεί, ο νεκρός δένεται σφιχτά και τοποθετείται για μεγάλα χρονικά διαστήματα πάνω από φωτιές μέχρι να αποξηρανθεί πλήρως. Στη συνέχεια ακολουθούν οι τελετές, που μπορεί να περιλαμβάνουν έκθεση του σώματος σε δημόσιο χώρο. Στις αρχαίες κοινωνίες της Ασίας, ωστόσο, η τελική πράξη ήταν η ταφή.
Το σημαντικότερο στοιχείο δεν είναι μόνο η τεχνική, αλλά η σημασία της. Μέσα από την καπνιστή μουμιοποίηση, οι κοινότητες διατηρούσαν ζωντανή τη σύνδεση με τους προγόνους τους, τόσο σε φυσικό όσο και σε πνευματικό επίπεδο. Το αποξηραμένο σώμα δεν ήταν απλώς κατάλοιπο, αλλά γέφυρα που ένωνε το παρελθόν με το παρόν.
